به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین استان سمنان ،هفته گردشگری در استان سمنان امسال تنها به معرفی جاذبه‌های طبیعی و تاریخی محدود نمانده و تلاش شده است بخشی از ظرفیت‌های کمتر دیده‌شده فرهنگی و تمدنی استان نیز در معرض نگاه شهروندان و گردشگران قرار گیرد؛ ظرفیتی که یک سوی آن در دل محوطه‌های باستانی و آثار برجای‌مانده از گذشته قرار دارد و سوی دیگرش در مهارت‌ها، آیین‌ها، خوراک‌ها و هنرهایی که نسل به نسل منتقل شده و هنوز در زندگی مردم جاری است.
در همین چارچوب، جمعی از علاقه‌مندان و دوستداران فرهنگ و تاریخ در قالب یک تور فرهنگی از تپه‌های باستانی میرک بازدید کردند؛ برنامه‌ای که با هدف آشنایی بیشتر شهروندان با پیشینه تاریخی منطقه و ایجاد ارتباط نزدیک‌تر میان جامعه و میراث باستان‌شناختی برگزار شد.
میرک؛ پنجره‌ای به لایه‌های تمدنی سمنان
فرامرز نصیری، رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان سمنان، با اشاره به برگزاری این تور فرهنگی اظهار کرد: جمعی از علاقه‌مندان و دوستداران فرهنگ و تاریخ با حضور در محوطه باستانی تپه‌های میرک، از این گنجینه ارزشمند تاریخی بازدید کردند.
او هدف از برگزاری این برنامه را تنها یک بازدید گردشگری ندانست و گفت: این تور با هدف ایجاد پیوند عمیق میان جامعه مخاطب و جاذبه‌های باستان‌شناسی و همچنین تبیین ضرورت صیانت از میراث فرهنگی منطقه طراحی شده است تا شرکت‌کنندگان بتوانند با درک بهتر لایه‌های تمدنی این سرزمین، نقش خود را در حفظ این میراث ایفا کنند.
نصیری تأکید کرد که شناخت میراث تاریخی زمانی معنا پیدا می‌کند که جامعه محلی و شهروندان خود را در حفاظت از آن سهیم بدانند؛ چرا که آثار تاریخی زمانی از گزند فراموشی و آسیب در امان خواهند ماند که مردم، آنها را بخشی از هویت خود بدانند.
گردشگری با مشارکت دانشگاه، شهرداری و بخش خصوصی
رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان سمنان در ادامه به همکاری مجموعه‌های مختلف در اجرای برنامه‌های هفته گردشگری اشاره کرد و افزود: این سلسله تورهای فرهنگی و تجربه‌گرا با برنامه‌ریزی مشترک مدیریت گردشگری و دبیرخانه راه ابریشم شهرداری سمنان و با حمایت معاونت گردشگری اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان، پارک علم و فناوری، دانشکده گردشگری دانشگاه سمنان و گروه مسافرتی پارسیکاسیر در حال اجرا است.
او تصریح کرد: هدف نهایی از اجرای این مجموعه برنامه‌ها، معرفی ظرفیت‌های گردشگری با رویکردی آگاهانه و ترویج فرهنگ بازدید از آثار باستانی در میان تمامی اقشار جامعه است.
این نگاه، گردشگری را از یک سفر صرفاً تفریحی فراتر می‌برد و آن را به ابزاری برای شناخت تاریخ، افزایش حساسیت اجتماعی نسبت به میراث فرهنگی و شکل‌گیری احساس تعلق نسبت به داشته‌های تاریخی تبدیل می‌کند.
هفت میراث ناملموس سمنان در فهرست ملی
در سوی دیگر این زنجیره فرهنگی، هفت عنصر جدید از میراث فرهنگی ناملموس استان سمنان نیز در فهرست ملی میراث فرهنگی کشور به ثبت رسید؛ هفت عنصر که هر یک بخشی از دانش و مهارت بومی مردم مناطق مختلف استان را نمایندگی می‌کنند.
جلال تاجیک، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان، با اعلام این خبر گفت: این عناصر پس از بررسی و تأیید در کمیته‌های ثبت ملی و تصویب شورای عالی ثبت، واجد ارزش و شایستگی ثبت در فهرست میراث فرهنگی کشور شناخته شدند.
به گفته تاجیک، این اقدام در اجرای مواد ۱۱ و ۱۲ قانون الحاق جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون حراست از میراث فرهنگی ناملموس، مواد ۲ و ۳ آیین‌نامه اجرایی این قانون و همچنین آیین‌نامه مشارکت در پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس شهرها و روستاها انجام شده است.
از گرد غوره و آب‌شله تا گلدوزی قلعه‌بالا
هفت عنصر تازه ثبت‌شده، طیف متنوعی از مهارت‌های بومی و سنتی استان سمنان را دربرمی‌گیرد.
«دانش و مهارت تهیه گرد غوره» در شهر رویان با شماره ثبت ۳۳۸۳، «مهارت تهیه آب‌شله» در شهر رویان با شماره ۳۳۸۴، «مهارت تهیه و پخت حلوا شیره» در شهر رویان با شماره ۳۳۸۵ و «مهارت تهیه و پخت کل‌کوت» در همین شهر با شماره ۳۳۸۶، چهار عنصر ثبت‌شده در این مرحله هستند.
همچنین «مهارت تهیه و پخت دلمه دستی» در شهر شاهرود با شماره ۳۳۸۷، «مهارت تهیه قیسی به روش آفتابی» در منطقه بسطام با شماره ۳۳۸۸ و «مهارت طراحی گلدوزی» در روستای قلعه‌بالا با شماره ۳۳۸۹ در فهرست ملی میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت رسیده‌اند.
این ثبت‌ها در واقع ثبت یک «مهارت» ساده نیست؛ ثبت بخشی از حافظه زندگی مردم است؛ دانشی که در آشپزخانه‌های قدیمی، کارگاه‌های کوچک، خانه‌های روستایی و میان دست‌های زنان و مردانی شکل گرفته که تجربه زیستن در این سرزمین را به نسل‌های بعد منتقل کرده‌اند.
میراثی که با ثبت، ماندگارتر می‌شود
تاجیک درباره فرآیند ثبت این عناصر گفت: پرونده‌های مربوط به این میراث با هدف ثبت و صیانت از میراث فرهنگی ناملموس در دفتر ثبت و حریم اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان تهیه و تدوین شد و پس از بررسی اسناد و مدارک موجود، در جلسات کمیته‌های ثبت ملی مورد بررسی قرار گرفت.
او افزود: پس از تأیید و تصویب اعضای شورای عالی ثبت، این عناصر واجد ارزش تاریخی و فرهنگی شناخته شده و در فهرست میراث فرهنگی ملی کشور به ثبت رسیدند.
مدیرکل میراث‌فرهنگی استان سمنان با تأکید بر ضرورت حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس خاطرنشان کرد: ثبت ملی این عناصر، گامی در مسیر شناسایی، مستندسازی و پاسداری از دانش‌ها، مهارت‌ها و شیوه‌های سنتی و بومی است و هرگونه اقدام مؤثر برای حفاظت، پاسداری و انتقال این میراث ارزشمند به نسل‌های آینده مورد تأکید است.
میراث سمنان؛ از دل خاک تا دست‌های مردم
تپه‌های باستانی میرک و هفت عنصر تازه ثبت‌شده میراث ناملموس، اگرچه در ظاهر دو موضوع متفاوت‌اند، اما در حقیقت دو روی یک سکه‌اند؛ یکی روایتگر گذشته‌ای است که در دل خاک باقی مانده و دیگری روایتگر فرهنگی است که هنوز در زندگی مردم نفس می‌کشد.
میرک، از تاریخ و تمدن سخن می‌گوید و گرد غوره، آب‌شله، حلوا شیره، کل‌کوت، دلمه دستی، قیسی آفتابی و گلدوزی قلعه‌بالا از سبک زندگی، ذوق، دانش و مهارت مردمانی حکایت می‌کنند که بخشی از هویت فرهنگی این سرزمین را ساخته‌اند.
اگر میراث ملموس را می‌توان در تپه‌ها، بناها و محوطه‌های تاریخی جست‌وجو کرد، میراث ناملموس را باید در حافظه مردم، در دست‌های هنرمندان، در طعم غذاهای محلی و در دانشی جست که شاید هیچ کتابی نتواند به اندازه یک استادکار یا یک مادربزرگ سالخورده آن را روایت کند.
از همین منظر، هفته گردشگری می‌تواند فرصتی فراتر از معرفی مقصدهای گردشگری باشد؛ فرصتی برای بازخوانی هویت فرهنگی استان سمنان و ایجاد این باور که میراث فرهنگی، تنها متعلق به گذشته نیست، بلکه سرمایه‌ای برای آینده است.
سمنان، استانی که در دل خود محوطه‌های باستانی، روستاهای تاریخی، آیین‌ها، گویش‌ها، هنرها و مهارت‌های بومی فراوانی جای داده است، زمانی می‌تواند از ظرفیت گردشگری فرهنگی خود به‌درستی بهره ببرد که حفاظت از این میراث را هم‌زمان با معرفی و بهره‌برداری گردشگری پیش ببرد.
میراثی که در خاک میرک آرام گرفته و میراثی که هنوز در دست و زبان مردم جاری است، هر دو یک پیام مشترک دارند: گذشته اگر شناخته و حفظ نشود، آینده چیزی برای به یاد آوردن نخواهد داشت.
